Ἡ κατάρα τοῦ Macbeth: τὸ ὄνομα τὸ ἄρρητον τοῖς ὑποκριταῖς

Ἐν τῷ θεάτρῳ ἔστιν ἐπιγραφή τις ἄρρητος, ὥσπερ σύνθημα ὃ οὐδέποτε ἐν χαρτιδίῳ κολλητῷ γράφεται. Οἱ ὑποκριταὶ καλοῦσιν αὐτὴν «τὴν Σκωτικὴν τραγῳδίαν» ἢ «ἐκεῖνο τὸ δρᾶμα», καὶ εἴ τινι τὸ ἀληθὲς ὄνομα ἐκφύγῃ, ἄρχεται διαδικασία ἐκτάκτου ἀνάγκης κέντρου δεδομένων ἀξία. Χαίρετε· ἥκετε εἰς τὴν τοῦ Macbeth κατάραν.
Τὸ ἀρχεῖον ὃ οὐκ ἀνοικτέον
Ἡ δεισιδαιμονία λέγει ὅτι τὸ Macbeth ὀνομάζειν ἐν θεάτρῳ, ἔξω τῆς παραστάσεως, κακὰ φέρει τῷ θιάσῳ· συμπτώματα, νόσους, σκηνὰς καταπιπτούσας, ψόγους ἀγρίους. Ὁ δὲ μάλιστα διαδεδομένος περὶ τῆς ἀρχῆς μῦθος λέγει ὅτι ὁ Shakespeare ἐν ταῖς τῶν φαρμακίδων σκηναῖς ἐπῳδαῖς ἀληθινῆς γοητείας ἐχρήσατο, καὶ ἀίδιον κατάραν ἐπεσπάσατο. Οὐδὲν δ’ ἱστορικὸν τεκμήριον τοῦτο βεβαιοῖ· ἔστι γὰρ ὁ συνήθης πηγαῖος κώδιξ ὕστερον ὀνομαστῷ τινι συγγραφεῖ ἀνατεθείς.
Ἡ διαδικασία τῆς ἀποκαταστάσεως
Εἰ δὲ τὸ ὄνομα κατὰ ἁμαρτίαν λεχθῇ, ἡ παράδοσις τελετήν τινα καθαρμοῦ ὁρίζει. Αἱ μὲν μορφαὶ διαφέρουσι, τὸ δὲ βασικὸν δέμα τόδε·
- ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ ἀποδυτηρίου·
- τρὶς περὶ ἑαυτὸν στραφῆναι·
- πτύσαι, ἢ ἐπῳδήν τινα ἀποτρόπαιον εἰπεῖν, κατὰ τὴν σχολήν·
- κόψαι τὴν θύραν καὶ αἰτῆσαι ἄδειαν τοῦ αὖθις εἰσελθεῖν.
Τῷ ἔργῳ δ’ ἐστὶν ἐπανεκκίνησις βίαιος μετὰ τριῶν τοῦ ἀνεμιστῆρος περιφορῶν. Ὁ τοῦ «ἐπανεκκίνησον καὶ ὄψει» ἱεροφάντης ἐπαινέσειεν ἄν· οὐκ οἶσθα τί κατέαγεν, ἐν τούτῳ δὲ σεαυτὸν σβέσας αὖθις ἀνάπτεις.
Τὸ τῶν συμπτωμάτων ἀρχεῖον
Ἀνὰ τοὺς αἰῶνας μακρός τις κατάλογος συνέστη τῶν περὶ τὰς τῆς τραγῳδίας διδασκαλίας γενομένων· πυρκαϊαί, πτώσεις, λιποθυμίαι, ὑποκριταὶ ἐν ταῖς μονομαχίαις τραυματισθέντες, καὶ στάσεις ἐν αὐτοῖς τοῖς θεαταῖς. Ἔνια μὲν μαρτυρεῖται, οἷον αἱ δειναὶ στάσεις αἱ ἐν New York τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ αἰῶνι περὶ δύο ἀντιπάλους διδασκαλίας ἐκραγεῖσαι. Ἄλλα δὲ διηγήματά ἐστιν ἄνευ πηγῶν βεβαίων παραδεδομένα, οἷον ὁ λόγος περὶ τοῦ ὑποκριτοῦ τοῦ ἐν τῇ πρώτῃ διδασκαλίᾳ ἀποθανόντος καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ποιητοῦ ἀντικατασταθέντος· οἱ δὲ ἱστορικοὶ πλάσμα πολλῷ ὕστερον γενόμενον αὐτὸν νομίζουσιν.
Τὸ δὲ κεφάλαιον, ἐμοὶ ὡς συστημάτων ἐπιμελητῇ, στατιστικόν ἐστιν. Τὸ Macbeth ἓν τῶν μάλιστα ἐν τῇ οἰκουμένῃ διδασκομένων δραμάτων ἐστί, μεστὸν ξιφομαχιῶν, σκηνῶν ἐν σκότῳ, ὀμιχλῶν καὶ πυρῶν σκηνικῶν. Ὅσῳ πλεονάκις πρόγραμμα πολύπλοκον ἐγκαθιστᾷς, τοσούτῳ πλείονα αἰτήματα βοηθείας συλλέγεις. Εἰ δὲ μόνα τὰ τοῦ ἐπαράτου δράματος αἰτήματα ἀναγράφεις, τὰ δὲ τῶν ἄλλων παρορᾷς, τὸ ἡμερολόγιον ἀεί σοι δίκαιον ἀποφανεῖ.
Διὰ τί ὁ μῦθος ἀντέχει
- Ἡ τῆς βεβαιώσεως προκατάληψις: πᾶν σύμπτωμα ἐν τῷ Macbeth εἰς τὸ τῆς κατάρας ἀρχεῖον εἰσέρχεται, πᾶν δ’ ἐν κωμῳδίᾳ εἰς λήθην.
- Ἡ τῆς ὁμάδος δύναμις: τὰ θέατρα κοινωνίαι εἰσὶ τελετὰς παραδιδοῦσαι, καὶ τελετὴ κοινὴ μᾶλλον συνάπτει ἢ κανονισμός.
- Καλὴ ἐμπορεία: δρᾶμα ἐπάρατον πολλῷ μᾶλλον τοὺς θεατὰς ἕλκει ἢ δρᾶμα ἁπλῶς μακρόν.
Ἡ τοῦ ἀλεξιφαρμάκου ἀπόφασις
Ἡ τοῦ Macbeth κατάρα δεισιδαιμονία ἐστίν, οὐ φαινόμενον ἀποδεδειγμένον· οὐδεμία γὰρ στατιστικὴ σπουδαία δείκνυσι τοῦτο τὸ δρᾶμα πλείω βλάπτον τῶν ἄλλων. Ὅμως δὲ καλλίστη ἐστὶ δεισιδαιμονία, καὶ τὸ σέβεσθαι αὐτὴν οὐδὲν δαπανᾷ. Ἐγὼ δέ, ἀσφαλείας ἕνεκα, τὸν τοῦ ἔργου φάκελον μετωνόμασα «tragodia_skotike_teliko_v2». Ἐξ ἐκείνου ὁ διακομιστὴς οὐδέποτε κατέπεσεν. Βραδύτατος μόνον γέγονεν, τοῦτο δ’ ἄλλο δρᾶμα.
Ἐλευθέρως ἐκ παλαιοῦ τινος συγγράμματος τοῦ ἀρχείου τοῦ teneraerbetta.it ὡρμημένον